Agresja ze Wschodu miała być zaskoczeniem. Represje objęły 150 tys. osób

Polska walczyła już z niemiecką armią, gdy ze wschodu wkroczyły wojska Armii Czerwonej. Dla władz II Rzeczypospolitej był to cios tym bardziej niespodziewany, że oba państwa łączył pakt o nieagresji. Za opór wielu obrońców zapłaciło życiem, a późniejsze represje objęły około 150 tys. obywateli Polski.

• Tajny układ przesądził o ataku na wschodnie ziemie Polski
• Obrońcy i cywile trafiali do więzień oraz łagrów

Tajny układ przesądził o ataku na wschodnie ziemie Polski

17 września 1939 roku Związek Sowiecki rozpoczął działania zbrojne przeciwko Polsce. Atak wynikał z ustaleń zawartych w tajnym protokole paktu Ribbentrop–Mołotow podpisanego 23 sierpnia. Niemcy zaatakowali Polskę 1 września, a kilkanaście dni później Armia Czerwona wkroczyła na wschodnie tereny II Rzeczypospolitej.

Władze polskie nie spodziewały się napaści między innymi dlatego, że obowiązywał pakt o nieagresji. Związek Sowiecki nie wypowiedział jednak Polsce wojny. Ambasadorowi w Moskwie przekazano notę, w której stwierdzono, że państwo polskie przestało istnieć, a Armia Czerwona miała wziąć pod opiekę Białorusinów i Ukraińców mieszkających na terenach II RP.

Polska również nie wypowiedziała wojny ZSRS, dlatego formalnie taki stan nie został ogłoszony. Nie oznaczało to jednak braku walk. W różnych miejscach Kresów Wschodnich opór stawiały straż graniczna, wojsko oraz cywile.

Obrońcy i cywile trafiali do więzień oraz łagrów

Jednym z najbardziej tragicznych skutków sowieckiej agresji były represje wobec osób, które uczestniczyły w obronie kraju. Żołnierze i cywile po zaprzestaniu walk często byli mordowani. Wśród ofiar znaleźli się obrońcy Grodna – około 300 osób, w tym kilkunastoletni chłopcy, rozstrzelano mimo ich kapitulacji.

Aresztowania rozpoczęły się już w pierwszych dniach okupacji. Władze sowieckie uznawały za zagrożenie między innymi:

• oficerów Wojska Polskiego,
• policjantów,
• urzędników,
• sędziów,
• harcerzy.

Jak podaje Instytut Pamięci Narodowej, od 17 września 1939 roku do 22 czerwca 1941 roku aresztowano około 150 tys. obywateli II Rzeczypospolitej. Więźniowie trafiali do zakładów karnych na anektowanych terenach. Około połowy aresztowanych zesłano do obozów pracy przymusowej, czyli łagrów.

Co najmniej 1,2 tys. osób skazano na śmierć. Ponad 7,3 tys. zamordowano w ramach zbrodni katyńskiej. Skala represji pokazuje, że sowiecka agresja nie zakończyła się na zajęciu terytorium – objęła także planowe prześladowania polskich wojskowych, urzędników i przedstawicieli życia społecznego.

na podstawie: Starostwo Powiatowe w Zamościu.