Od VIS-a po Błyskawicę. W Zamościu pokażą broń II RP

Na jednej ekspozycji spotkają się słynny VIS, karabin przeciwpancerny UR i mniej znane prototypy polskiej broni. Wernisaż wystawy „Broń palna II Rzeczypospolitej i jej konstruktorzy” odbędzie się 4 września 2026 roku o godz. 14 w Muzeum Fortyfikacji i Broni Arsenał w Zamościu. Zwiedzający zobaczą nie tylko gotowe konstrukcje, lecz także historię inżynierów, zakładów i przemysłu, które pomogły zbudować zaplecze obronne odrodzonego państwa.

• Od uzbrojenia zaborców do własnych konstrukcji
• Nie tylko VIS i najbardziej znane modele
• Konstruktorzy, zakłady i losy polskiej myśli technicznej

Od uzbrojenia zaborców do własnych konstrukcji

Po odzyskaniu niepodległości Wojsko Polskie korzystało z broni pozostawionej przez armie państw zaborczych oraz dostarczonej przez sojuszników. Problemem była nie tylko różnorodność konstrukcji, ale również odmienne kalibry i rodzaje amunicji. Ujednolicenie uzbrojenia wymagało czasu, pieniędzy i własnego zaplecza produkcyjnego.

Polska w 1918 roku nie dysponowała rozwiniętym przemysłem zbrojeniowym. W ciągu kilkunastu lat zaczęły jednak powstawać zakłady produkujące broń i amunicję, a rodzimi inżynierowie opracowali rozwiązania porównywalne z najlepszymi konstrukcjami swojej epoki. Wystawa pokazuje ten proces jako połączenie decyzji państwowych, pracy przemysłu i indywidualnych osiągnięć konstruktorów.

To ważny kontekst dla prezentowanych eksponatów. Za każdym modelem stoją nie tylko parametry techniczne, lecz także konkretne problemy do rozwiązania – od projektu i wykonania prototypu po uruchomienie produkcji na większą skalę.

Nie tylko VIS i najbardziej znane modele

Ekspozycja obejmuje broń, która na stałe zapisała się w historii polskiej techniki wojskowej, ale nie ogranicza się do najbardziej rozpoznawalnych konstrukcji. Wśród prezentowanych tematów i modeli znalazły się:

• pistolet VIS wz. 35,
• karabin przeciwpancerny UR wz. 35,
• ręczny karabin maszynowy wz. 28,
• ciężki karabin maszynowy wz. 30,
• pistolet maszynowy MORS wz. 39,
• karabin samopowtarzalny wz. 38 M,
• konspiracyjny pistolet maszynowy Błyskawica.

Na wystawie znajdą się również prototypy, projekty eksperymentalne oraz mniej znane rozwiązania. Osobne miejsce poświęcono rozwojowi polskiego przemysłu zbrojeniowego i produkcji amunicji. Przedstawiono także próby dostosowania zagranicznych konstrukcji do potrzeb Wojska Polskiego, broń sportową i szkoleniową oraz konspiracyjną produkcję uzbrojenia podczas II wojny światowej.

Dzięki temu zwiedzający mogą prześledzić szerszą drogę rozwoju broni strzeleckiej – od porządkowania odziedziczonego arsenału, przez własne projekty i produkcję przemysłową, aż po konstrukcje powstające w warunkach okupacyjnych.

Konstruktorzy, zakłady i losy polskiej myśli technicznej

Ważną częścią wystawy są sylwetki ludzi odpowiedzialnych za rozwój rodzimej broni. Ekspozycja przedstawia między innymi Piotra Wilniewczyca, Jana Skrzypińskiego, Józefa Maroszka, Tadeusza Felsztyna i Jana Wernera. Ich działalność pokazuje, jak duży potencjał techniczny udało się zbudować w krótkim czasie po 1918 roku.

Wystawa nie przedstawia broni wyłącznie jako wyposażenia wojskowego. Pokazuje również pracę projektantów, technologów, konstruktorów i pracowników zakładów, bez których opracowanie dokumentacji nie mogłoby przełożyć się na seryjną produkcję. Dla odbiorcy oznacza to spojrzenie na militaria także od strony zaplecza przemysłowego i organizacyjnego.

Chronologia ekspozycji nie kończy się na wybuchu II wojny światowej. Uwzględniono wojenne losy polskich konstruktorów, tajną produkcję broni oraz powojenne dzieje krajowego przemysłu zbrojeniowego i dalszy rozwój polskiej broni strzeleckiej.

Autorem scenariusza jest Andrzej Maziarz. Podczas wernisażu oprowadzi on zwiedzających po wystawie i przedstawi kulisy jej powstania. Za koncepcję graficzną oraz spójność wizualną odpowiadają Kinga Kołodziejczyk, Sebastian Oliwiak i Paulina Wujec. Konsultacji merytorycznych udzielił Andrzej Urbański.

Prezentowane obiekty pochodzą ze zbiorów kilku instytucji:

• Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie,
• Muzeum Regionalnego w Tomaszowie Lubelskim,
• Muzeum Regionalnego w Biłgoraju,
• Muzeum w Bondyrzu,
• Muzeum Zamojskiego.

Wernisaż odbędzie się w Muzeum Fortyfikacji i Broni Arsenał, oddziale Muzeum Zamojskiego przy ul. Zamkowej 2. Wstęp na wydarzenie jest wolny, a sama wystawa pozostanie dostępna dla zwiedzających do lutego 2027 roku. Dzięki temu z ekspozycją będzie można zapoznać się także po wydarzeniu otwierającym, w spokojniejszym terminie.

na podstawie: UM Zamość.