W Arsenale wystawa o likwidacji twierdzy – jak fortyfikacje przekształciły miasto

W zamojskim Arsenale otwierana jest ekspozycja poświęcona 160. rocznicy kasaty twierdzy – pokazuje, że decyzja sprzed ponad wieku wciąż rysuje granice miejskiej przestrzeni. Na salach pojawią się mapy, plany i materiały, które łączą wojskową przeszłość z nową zabudową. To wystawa, która tłumaczy, dlaczego niektóre ulice i skwery wyglądają tak, a nie inaczej. Z propozycją wyszło Muzeum Fortyfikacji i Broni Arsenał – oddział Muzeum Zamojskiego.

• W Arsenale opowieść o likwidacji twierdzy i przemianach urbanistycznych
• Zamość między rozbiórkami a nowymi funkcjami – militaria pozostają w tle

W Arsenale opowieść o likwidacji twierdzy i przemianach urbanistycznych

W nowej ekspozycji zatytułowanej “Likwidacja Twierdzy Zamość. Przemiany miasta i fortyfikacji 1866–1939” pokazane zostaną kolejne etapy przemian przestrzeni miejskiej po kasacie warowni. Kuratorzy zestawili ze sobą plany, zdjęcia i rekonstrukcje, by pokazać, jak znikanie umocnień stawało się impulsem do nowej zabudowy i otwarcia miasta na inne funkcje. Autorem scenariusza jest Andrzej Maziarz, nad merytoryką czuwał Andrzej Urbański, a projekt graficzny przygotowali Kinga Kołodziejczyk i Sebastian Oliwiak; aranżację wystawy opracowała Natalia Szczerba.

Zamość między rozbiórkami a nowymi funkcjami – militaria pozostają w tle

Punkt wyjścia historii to carskie zarządzenie o kasacie twierdzy – 21 listopada 1866 roku zakończył się ponad 286 lat funkcjonowania systemu obronnego. Po formalnej likwidacji część umocnień została rozebrana, część zaadaptowana do zabudowy cywilnej, a sama przestrzeń miasta zaczęła się przekształcać. Mimo to militarne ślady pozostały – w kolejnych dekadach na zamojskich ulicach stacjonowały armie rosyjska, a potem niemiecka i austro-węgierska; od 1918 roku obecne było także Wojsko Polskie. Wystawa pokazuje też okres dość rzadko omawiany – lata między kasatą a pierwszymi badaniami architektonicznymi pozostałości prowadzonymi w latach 30. XX wieku.

Otwarcie ekspozycji i praktyczne informacje:

• Otwarcie wystawy: 13 marca 2026 r., godz. 13:00
• Miejsce: Muzeum Fortyfikacji i Broni Arsenał – oddział Muzeum Zamojskiego
• Adres: ul. Zamkowa 2

Kontakt do osób współpracujących przy wystawie:

• Kinga Kołodziejczyk – kurator wystawy, tel. 883 375 552, e‑mail: [email protected]
• Andrzej Maziarz – autor scenariusza, tel. 606 845 759, e‑mail: [email protected]

To wystawa, która ułatwia zrozumienie codziennej topografii miasta – wyjaśnia, skąd wzięły się szerokie place, nietypowe przebiegi ulic czy fragmenty zieleni wpisane w linię dawnych bastionów. Osoby interesujące się spacerami tematycznymi znajdą tu wskazówki, jak łączyć wizytę w muzeum z trasem po widocznych pozostałościach fortyfikacji; nauczyciele historii i zainteresowani urbanistyką otrzymają uporządkowane materiały kontekstowe. Wernisaż ma szansę być początkiem szerszej rozmowy o tym, jak pamięć o przeszłości kształtuje współczesne decyzje w przestrzeni miejskiej.

na podstawie: Urząd Miasta.