Rak prostaty może długo nie dawać objawów. Kiedy porozmawiać o badaniach

Nie każda choroba daje o sobie znać bólem, a dobre samopoczucie nie zawsze rozwiewa wątpliwości. Listopadowa kampania Movember przypomina mężczyznom o profilaktyce raka prostaty i jąder, ale także o zdrowiu psychicznym. W Zamościu, tak jak w innych miastach, pierwszym krokiem może być rozmowa z lekarzem rodzinnym lub urologiem. Warto wiedzieć, które zmiany wymagają konsultacji i kiedy rozważyć badania.

Rak prostaty należy do najczęściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych u mężczyzn w Polsce. Ryzyko rośnie z wiekiem, zwłaszcza po 50. roku życia, a znaczenie ma też historia choroby w rodzinie i genetyczne predyspozycje. We wczesnym stadium nowotwór może nie dawać wyraźnych objawów, dlatego brak dolegliwości nie przesądza o stanie zdrowia.

• Wiek i obciążenia rodzinne wpływają na rozmowę o PSA
• Zmiana w jądrze wymaga oceny, nagły ból – pilnej pomocy
• Rozmowa o zdrowiu nie kończy się na badaniach

Wiek i obciążenia rodzinne wpływają na rozmowę o PSA

Trudności z oddawaniem moczu, słabszy strumień, nocne wizyty w toalecie czy krew w moczu to powody, by skontaktować się z lekarzem. Objawy mogą mieć różne przyczyny, nie tylko nowotworowe, ale ich samodzielne tłumaczenie wiekiem może opóźnić potrzebną ocenę.

PSA to białko oznaczane w badaniu krwi. Podwyższony wynik nie jest równoznaczny z rakiem – może wiązać się również z łagodnym rozrostem prostaty lub zapaleniem. Lekarz interpretuje go w zestawieniu z wiekiem, objawami, obciążeniami rodzinnymi i innymi wynikami.

Europejskie Towarzystwo Urologiczne wskazuje, że u odpowiednio poinformowanych mężczyzn warto rozważyć oznaczenie PSA:

• od 50. roku życia, jeśli nie występują dodatkowe czynniki ryzyka;
• od 45. roku życia przy rodzinnym występowaniu raka prostaty, zwłaszcza rozpoznanego przed 60. rokiem życia, oraz u mężczyzn pochodzenia afrykańskiego;
• od 40. roku życia u nosicieli patogennego wariantu genu BRCA2.

To progi do indywidualnej rozmowy, a nie stały harmonogram badań dla wszystkich. Częstotliwość oznaczania PSA ustala lekarz. Podane granice wieku dotyczą osób bez objawów – niepokojące dolegliwości wymagają konsultacji niezależnie od metryki.

Przy podejrzeniu raka prostaty lekarz może zlecić rezonans magnetyczny, który pomaga ocenić zmiany i zaplanować biopsję celowaną. Europejskie Towarzystwo Urologiczne zaleca MRI przed biopsją w takiej sytuacji. Rezonans nie jest jednak badaniem przesiewowym dla każdego zdrowego mężczyzny, a prawidłowy obraz nie wyklucza choroby. Rozpoznanie potwierdza badanie mikroskopowe pobranej tkanki.

Codziennie nowe informacje z Zamościa publikujemy na tuzamosc.pl. Planujesz wolny czas? Aktualne wydarzenia i imprezy znajdziesz zawsze na tuzamosc.pl/wydarzenie.

Zmiana w jądrze wymaga oceny, nagły ból – pilnej pomocy

Rak jądra występuje rzadziej niż rak prostaty, ale najczęściej dotyczy młodych mężczyzn, zwykle między 15. a 40. rokiem życia. Leczenie jest często skuteczne, jednak nową zmianę powinien ocenić lekarz. Nie każdy guzek oznacza nowotwór, ale samodzielne rozstrzygnięcie tego nie jest możliwe. Podstawowym badaniem obrazowym przy podejrzeniu raka jest USG obu jąder.

Do konsultacji powinny skłonić:

• guzek lub zgrubienie, także bez bólu;
• zmiana wielkości, kształtu albo konsystencji jądra;
• obrzęk lub uczucie ciężkości w mosznie;
• utrzymujący się ból albo dyskomfort.

Nagły, silny ból jądra wymaga natychmiastowej pomocy na SOR. Może oznaczać skręt jądra, przy którym szybka reakcja ma duże znaczenie.

Znajomość tego, jak zwykle wyglądają i jakie są w dotyku własne jądra, ułatwia zauważenie nowej zmiany. Szczególną uwagę powinny zachować osoby po przebytym wnętrostwie oraz mężczyźni, u których wcześniej wystąpił rak jądra lub choroba pojawiła się w rodzinie. Nie ma mocnych podstaw do populacyjnych badań przesiewowych ani rutynowego USG u każdego mężczyzny bez objawów.

Rozmowa o zdrowiu nie kończy się na badaniach

Movember, znany też jako Wąsopad, zwraca uwagę nie tylko na raka prostaty i jąder, lecz także na zdrowie psychiczne. Obniżony nastrój, lęk lub przeciążenie utrudniające codzienne funkcjonowanie są wystarczającym powodem, by porozmawiać z lekarzem albo specjalistą zdrowia psychicznego. Bliskiej osobie można pomóc, uważnie jej słuchając i pytając, czego potrzebuje – bez zawstydzania i straszenia.

Niepalenie, ograniczenie alkoholu, ruch, zbilansowana dieta i dbanie o prawidłową masę ciała sprzyjają zdrowiu, ale nie gwarantują uniknięcia raka ani nie zastępują diagnostyki. Na konsultację warto zabrać wcześniejsze wyniki i listę przyjmowanych leków, a także zanotować, od kiedy pojawiły się dolegliwości. Ułatwi to lekarzowi ocenę sytuacji i ustalenie kolejnych kroków.

na podstawie: Szpital Wojewódzki im. Papieża Jana Pawła 2 w Zamościu.