Pierwsze karmienie bez bólu i presji. Położne wyjaśniają, co naprawdę pomaga

Na sali porodowej noworodek leży na piersi mamy, ogrzewa się jej ciałem i stopniowo zaczyna szukać brodawki. W tych pierwszych chwilach liczy się nie pośpiech, lecz uważna obserwacja i pomoc położnej. W zamojskim szpitalu specjaliści przypominają, że karmienie piersią nie powinno być źródłem bólu, wstydu ani poczucia winy. Wyjaśniają też, jak odróżnić rzeczywiste trudności od mitów powtarzanych w internecie.

Pierwsze karmienie najlepiej rozpocząć w ciągu dwóch godzin po porodzie. Noworodek jest wtedy zwykle aktywny, a jego odruch szukania piersi działa szczególnie intensywnie. Bliskość, płacz dziecka i ssanie piersi uruchamiają u mamy procesy hormonalne odpowiedzialne za produkcję oraz wypływ mleka.

Ważny jest również kontakt „skóra do skóry”. Dzięki niemu skóra dziecka zostaje zasiedlona bakteriami mamy, a siara, czyli pierwszy pokarm, dostarcza noworodkowi składników odżywczych i ochronnych. To pokarm pojawiający się tylko na początku życia, dlatego nawet jego niewielka ilość ma znaczenie.

• Pierwsze przystawienie dziecka wymaga spokoju i pomocy położnej
• Nie zegar, lecz dziecko pokazuje, czy karmienie jest skuteczne
• Cesarskie cięcie i wcześniactwo nie przekreślają laktacji

Pierwsze przystawienie dziecka wymaga spokoju i pomocy położnej

Noworodek nie zawsze od razu chwyta pierś. Po kilkunastu lub kilkudziesięciu minutach kontaktu z mamą może zacząć otwierać usta, poruszać głową, wysuwać język i lizać skórę. Takie zachowanie oznacza, że jest gotowy do rozpoczęcia ssania.

Położna pomaga wtedy ułożyć dziecko i prawidłowo przystawić je do piersi. Dla mamy po porodzie, zwłaszcza gdy odczuwa ból albo jest osłabiona, znalezienie wygodnej pozycji może być trudne. Wsparcie może zapewnić także osoba towarzysząca przy porodzie, na przykład partner lub doula.

Po cesarskim cięciu początek wygląda nieco inaczej. Po krótkim kontakcie z twarzą mamy dziecko może trafić z tatą i położną do sali w systemie rooming-in. Ojciec kangurowałby noworodka do czasu powrotu mamy z traktu operacyjnego, co zwykle trwa około 20 minut. Następnie dziecko zostaje ułożone na klatce piersiowej mamy i przy pomocy położnej podejmuje pierwsze próby ssania.

Do karmienia warto przygotować się jeszcze w ciąży, najlepiej w drugim trymestrze, około 21.–26. tygodnia. Szkoła rodzenia, także działająca przy szpitalu, pozwala wcześniej poznać zasady laktacji, sposoby przystawiania dziecka i oznaki jego prawidłowego najadania się.

Nie ma potrzeby hartowania brodawek ani stosowania specjalnych zabiegów przygotowawczych. Rolowanie brodawek, szorowanie ich ręcznikiem czy używanie spirytusu nie poprawia późniejszego karmienia, a może wysuszyć skórę i zwiększyć ryzyko uszkodzeń. Powiększenie piersi o jeden lub dwa rozmiary oraz pojawienie się w trzecim trymestrze żółtobiałej siary są naturalnymi elementami przygotowania organizmu do laktacji.

Nie zegar, lecz dziecko pokazuje, czy karmienie jest skuteczne

O prawidłowym karmieniu nie decyduje sama długość sesji przy piersi ani to, czy piersi wydają się twarde. Dziecko powinno szeroko otwierać usta, obejmować również dużą część otoczki, mieć wywinięte wargi i swobodnie oddychać. Jego broda może dotykać piersi, ale nos powinien pozostać niezatkany.

Na początku ssanie bywa szybkie, ponieważ dziecko pobudza wypływ mleka. Później rytm zwykle zwalnia, pojawiają się głębsze ruchy i słyszalne połykanie. Po zakończeniu karmienia niemowlę często samo puszcza pierś i jest spokojniejsze, a pierś mamy staje się mniej napięta.

W ocenie, czy dziecko otrzymuje wystarczającą ilość pokarmu, pomagają:

• liczba mokrych pieluszek,
• liczba stolców w pierwszych tygodniach,
• przyrost masy ciała,
• słyszalne połykanie,
• brak utrzymującego się bólu u mamy.

Po ustabilizowaniu laktacji dziecko powinno moczyć co najmniej sześć pieluszek na dobę. Najbardziej obiektywną informację o skuteczności karmienia daje jednak prawidłowy przyrost masy ciała. Ilość mleka odciągniętego laktatorem, miękkość piersi czy czas spędzony przy piersi nie pozwalają samodzielnie ocenić, ile pokarmu otrzymało dziecko.

Karmienie może powodować niewielką tkliwość brodawek na początku, szczególnie w pierwszych dniach po porodzie. Ból utrzymujący się przez całą sesję, nasilający się albo powracający przy każdym przystawieniu wymaga konsultacji. Najczęściej przyczyną jest nieprawidłowe ułożenie dziecka, ale problem może wiązać się także z napięciem mięśniowym, skróconym wędzidełkiem języka, ranami brodawek lub stanem zapalnym piersi.

Szybkiej pomocy położnej albo doradcy laktacyjnego wymagają między innymi:

• silny ból podczas karmienia,
• poranione, krwawiące lub długo niegojące się brodawki,
• bolesne obrzmienie piersi i powtarzające się zastoje,
• zaczerwienienie piersi, gorączka lub inne objawy zapalenia,
• trudności dziecka z uchwyceniem piersi,
• zasypianie po kilku minutach ssania,
• niepokój podczas karmienia,
• zbyt mała liczba mokrych pieluszek,
• nieprawidłowy przyrost masy ciała.

Wczesna konsultacja często pozwala skorygować jeden element przystawienia i zapobiec narastaniu problemu. Nie trzeba czekać, aż ból stanie się nie do zniesienia.

Cesarskie cięcie i wcześniactwo nie przekreślają laktacji

Ciężki poród, krwotok poporodowy, zaburzenia hormonalne, wcześniejsze operacje piersi, wcześniactwo oraz problemy zdrowotne noworodka mogą utrudniać rozpoczęcie karmienia. Podobnie działa czasowe rozdzielenie mamy i dziecka. Znaczenie mają także zmęczenie, stres, ból i brak pomocy w pierwszych dniach.

W takich sytuacjach potrzebne są czas, indywidualny plan i wsparcie personelu, a nie automatyczna rezygnacja z karmienia. Położna może pomóc w doborze pozycji, ocenić sposób ssania i pokazać ręczne odciąganie siary. Gdy dziecko przebywa na Oddziale Patologii Noworodka albo nie może jeszcze ssać, regularne odciąganie pokarmu pomaga podtrzymać stymulację laktacji.

Na oddziale dostępne są laktatory, które mogą służyć zarówno do pobudzania produkcji mleka, jak i odciągania pokarmu dla dziecka. Znaczenie ma również kangurowanie. Kontakt „skóra do skóry” pomaga stabilizować funkcje życiowe noworodka, ograniczać stres, budować więź i wspierać produkcję mleka, nawet gdy bezpośrednie karmienie nie jest jeszcze możliwe.

Przyjmowanie leków nie zawsze oznacza konieczność zakończenia laktacji. Wiele preparatów można bezpiecznie stosować podczas karmienia albo zastąpić odpowiednikiem, jednak każdą terapię należy omówić z lekarzem. Rzeczywiste przeciwwskazania występują rzadko. Należą do nich między innymi galaktozemia u dziecka, niektóre leki przeciwwskazane w laktacji oraz zakażenie wirusem HIV.

Partner i bliscy mogą realnie odciążyć mamę, nawet jeśli nie karmią dziecka. Pomoc obejmuje:

• przejęcie części obowiązków domowych,
• opiekę nad starszymi dziećmi,
• przygotowanie miejsca do karmienia,
• przyniesienie wody i zadbanie o odpoczynek mamy,
• pomoc przy przewijaniu, kąpieli i usypianiu,
• cierpliwą obecność i wsparcie emocjonalne.

Wokół laktacji narosło wiele przekonań, które nie znajdują potwierdzenia w wiedzy medycznej. Mama nie musi stosować specjalnej diety ani profilaktycznie eliminować nabiału, cytrusów czy innych produktów. Pokarm kobiecy nie jest zbyt wodnisty ani mało wartościowy, a jego skład zmienia się wraz z potrzebami dziecka.

Sama ilość mleka uzyskana laktatorem również nie świadczy o możliwościach piersi. Dziecko zazwyczaj pobiera pokarm skuteczniej niż urządzenie. Smoczek nie musi kończyć karmienia, ale w pierwszych tygodniach, zanim laktacja się ustabilizuje, zbyt częste jego stosowanie może ograniczać liczbę przystawień i utrudniać rozpoznawanie głodu.

Płacz także nie oznacza automatycznie, że dziecko trzeba dokarmić. Przyczyną może być zmęczenie, potrzeba bliskości, dyskomfort albo nadmiar bodźców. O dokarmianiu powinny decydować ocena karmienia, przyrosty masy ciała i inne oznaki prawidłowego odżywienia.

Sposób karmienia nie określa, czy kobieta jest dobrą mamą. Jeśli mimo starań i pomocy specjalistów laktacja musi zakończyć się wcześniej, bliskość nadal można budować przez przytulanie, noszenie, kontakt „skóra do skóry”, wspólne kąpiele, czuły dotyk i spokojne karmienie butelką. Najważniejsza pozostaje uważna troska o dziecko i reagowanie na jego potrzeby.

Po wyjściu ze szpitala rodzice mogą szukać pomocy w Poradni Neonatologicznej. Otrzymają tam ocenę karmienia, wskazówki dotyczące przystawiania i odpowiedzi na pytania o żywienie noworodka. Wsparcia udzielają także położne środowiskowe, certyfikowani doradcy laktacyjni oraz lekarze zajmujący się mamą i dzieckiem.

Materiał powstał na podstawie rozmowy z:

• lek. Marzeną Słomian, lekarzem kierującym Oddziałem Neonatologii,
• Dianą Wolańczuk, położną Oddziału Neonatologii i edukatorką do spraw laktacji.

na podstawie: Szpital Zamość.