Stare albumy mogą domknąć historię zamojskiej Starówki z lat 70.

W domowych albumach mogą leżeć kadry, których brakuje w oficjalnych archiwach. Fundacja „Obywatelski Wschód” szuka zdjęć, slajdów, dokumentów i wspomnień z lat 70. i 80., kiedy Zamość przechodził szeroką odbudowę Starego Miasta. Zebrane materiały mają pomóc opisać rewaloryzację Starówki, przygotowania do jubileuszu 400-lecia i centralnych dożynek z 1980 roku. Później trafią na wystawę, do katalogu i do cyfrowego archiwum.

• Domowe zdjęcia mają dopisać brakujące sceny z czasów wielkiej przebudowy
• Fotografie z wizyty Gierka i sierpniowa wystawa mają połączyć archiwum z ulicą

Domowe zdjęcia mają dopisać brakujące sceny z czasów wielkiej przebudowy

Projekt nosi tytuł „Niedokończona odbudowa. Jak rozkwit i upadek dekady Gierka odcisnęły ślad w historii Zamościa” i został dofinansowany przez Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”. To właśnie lata 70. i 80. są tu najważniejsze – wtedy prace konserwatorskie, prowadzone wcześniej od lat 60., nabrały tempa po wizycie Edwarda Gierka i Piotra Jaroszewicza w 1974 roku.

Fundacja chce zebrać fotografie, dokumenty i rodzinne wspomnienia związane nie tylko z odnową zabytków, ale też z codziennością tamtego czasu. Chodzi o materiały z centralnych dożynek, pracy w PGR-ach i kombinatach rolnych, a także o zwykłe sceny z życia mieszkańców dawnego województwa zamojskiego. W praktyce to właśnie takie prywatne zbiory mogą uzupełnić oficjalny obraz miasta, które przez kilka lat naprawdę wyglądało jak jeden wielki plac budowy.

– W ramach projektu chcemy ocalić, udokumentować, upamiętnić i przekazać szerokiemu gronu odbiorców przechowywaną w szufladach i rodzinnych zbiorach Zamościan, a także zachowaną we wspomnieniach historię związaną z rewaloryzacją Starego Miasta w Zamościu w latach 70-80 XX wieku – mówi Anna Rudy, prezes Fundacji „Obywatelski Wschód”.

Do zbiórki mogą dołączyć nie tylko mieszkańcy Zamościa, ale też osoby z okolicznych miejscowości. Fundacja liczy również na materiały z gminy Ulhówek, gdzie w latach 70. i 80. wielu ludzi pracowało w państwowych gospodarstwach rolnych i kombinatach rolnych. Z takich zdjęć i pamiątek ma powstać wspólne społeczne archiwum pamięci.

Fotografie z wizyty Gierka i sierpniowa wystawa mają połączyć archiwum z ulicą

W tle projektu wraca także jedna z najbardziej rozpoznawalnych wizyt tamtego czasu. W 1979 roku Edward Gierek oglądał „postępy prac renowacyjnych” na zamojskiej Starówce, a to wydarzenie na zdjęciach utrwalił Mirosław Chmiel, wówczas fotoreporter Krajowej Agencji Wydawniczej.

– Byłem wówczas fotoreporterem Krajowej Agencji Wydawniczej. Pamiętam, że na czas wizyty odgrodzono całe Stare Miasto – wspomina Mirosław Chmiel.

Fotograf przypomina też, że Gierek spotkał się wtedy z prof. Wiktorem Zinem oraz pracownikami zamojskich Pracowni Konserwacji Zabytków. Były również kolejne punkty wizyty – w Zakładach Przemysłu Odzieżowego „Delia” i w kamienicy przy Rynku Wielkim 4. Jak relacjonuje Chmiel, na to drugie spotkanie wpuszczono tylko dwóch fotoreporterów, a on sam mógł wykonać zaledwie trzy zdjęcia.

– Na to ostatnie mogło wejść jedynie dwóch fotoreporterów: ja i Zbigniew Jaśkiewicz. Mnie pozwolono wykonać tylko trzy zdjęcia – dodaje.

Głównym wydarzeniem projektu będzie wystawa zaplanowana na 14 sierpnia. Zostaną na niej pokazane wielkoformatowe fotografie związane z rewaloryzacją Zamościa i życiem mieszkańców w latach 70. i 80. Ekspozycja ma się odbyć w Muzeum Starej Fotografii w Zamościu oraz w historycznym korytarzu i na dziedzińcu kamienicy na Starym Mieście. Uczestnicy przejdą potem trasą dawnych kadrów razem z przewodnikiem i historykiem, a finał ma odbyć się w Pałacu Zamoyskich.

– Chcemy pokazać historię w sposób nowoczesny i atrakcyjny także dla młodszych pokoleń – mówi Ewa Stępniak, przewodnicząca Rady Fundacji „Obywatelski Wschód”.

W ramach przedsięwzięcia powstanie też podstrona z około 600 fotografiami i opisami, a także katalog, pocztówki i zeszyty edukacyjne. Na końcu zaplanowano lekcje muzealne dla uczniów zamojskich liceów. Fundacja przypomina, że fotografie, slajdy, dokumenty i pamiątki można przynosić do Muzeum Starej Fotografii przy ul. Staszica 15 w Zamościu – po zeskanowaniu i opisaniu wszystkie materiały wrócą do właścicieli.

W realizację projektu włączają się także: Archiwum Państwowe w Zamościu, Stowarzyszenie Kultura dla Zamościa, Zamojski Uniwersytet Trzeciego Wieku, I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego w Zamościu, III Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana Kamila Norwida w Zamościu oraz Urząd Gminy w Ulhówku.

na podstawie: UM Zamość.