Konstytucja, która miała ratować państwo. W Zamościu trzy punkty święta

235. rocznica Konstytucji 3 Maja przypomina, że za państwowym świętem stoi dokument pisany w czasie kryzysu, a nie w chwili triumfu. To była próba uporządkowania państwa, które po pierwszym rozbiorze coraz mocniej traciło grunt pod nogami. W Zamościu rocznica układa się w trzy wyraźne punkty – od sesji rady, przez mszę, po uroczystość na rynku. W takich dniach historia przestaje być tylko szkolnym hasłem i wraca do miejskiego rytmu.

• Dokument, który miał zatrzymać rozpad Rzeczypospolitej
• Krótki żywot ustawy i długi powrót święta
• W Zamościu obchody zaczynają się od sesji i kończą na rynku

Dokument, który miał zatrzymać rozpad Rzeczypospolitej

Konstytucja 3 Maja została uchwalona w 1791 roku przez Sejm Czteroletni. Była pierwszą w Europie i drugą na świecie spisaną ustawą zasadniczą, która porządkowała zasady działania państwa oraz wyznaczała prawa i obowiązki obywateli. W tamtym momencie chodziło o więcej niż reformę – o próbę obrony Rzeczypospolitej Obojga Narodów przed rozpadem.

Za tym projektem stali Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj i Stanisław Małachowski. Ustawa składała się z uroczystej preambuły i 11 artykułów. Regulowała podstawy ustroju, sprawy społeczne i gospodarcze, a także miejsce Kościoła w państwie. Wprowadzała monarchię konstytucyjną, rozwiązanie nowoczesne jak na ówczesną Europę i przez wiele lat traktowane jako wyprzedzające epokę.

Krótki żywot ustawy i długi powrót święta

Mimo ogromnego znaczenia dokument obowiązywał zaledwie rok. Po przystąpieniu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do konfederacji targowickiej, przygotowanej w Petersburgu i podpisanej w 1792 roku w Targowicy, reformy zaczęły się cofać. Wojna z Rosją i kolejny rozbiór Polski w 1793 roku przesądziły o losie konstytucji. Jej oryginały były systematycznie niszczone.

Dziś jeden z najcenniejszych śladów po tamtym akcie znajduje się w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Tam przechowywany jest rękopis Konstytucji 3 Maja oraz druk wydany zaraz po uchwaleniu.

Los samego święta również był burzliwy. W czasie II wojny światowej nie wolno go było obchodzić, a po wojnie komunistyczne władze zastąpiły je 1 Maja. Oficjalnie święto zniesiono w 1951 roku. Wróciło do kalendarza dopiero wraz z „Solidarnością” – 3 maja 1981 roku – a od 1990 roku znów należy do najważniejszych polskich uroczystości państwowych.

W Zamościu obchody zaczynają się od sesji i kończą na rynku

Tego dnia w Zamościu program obchodów ma czytelny, tradycyjny układ. Najpierw część urzędowa, potem modlitwa za ojczyznę, a na końcu wspólne spotkanie w sercu starówki. To porządek, który łączy oficjalny charakter święta z miejskim, bardziej bezpośrednim udziałem mieszkańców.

Program obejmuje:

• 9:00 – uroczystą sesję Rady Miasta Zamość w Sali Consulatus ratusza
• 10:30 – mszę świętą w intencji ojczyzny w Katedrze Zamojskiej
• 12:00 – uroczystość patriotyczną z okazji Święta Narodowego Trzeciego Maja na Rynku Wielkim

Właśnie taki układ pokazuje, że 3 Maja nie zamyka się w jednym geście ani jednym przemówieniu. To święto ma swój ciężar historyczny, ale równie mocno działa wtedy, gdy przenosi się do konkretnego miejsca, wśród ludzi i codziennych miejskich przestrzeni.

na podstawie: Starostwo Powiatowe w Zamościu.